АЛБАНЦИТЕ-ДОЈДЕНЦИ ОД СКИТСКИТЕ ПРЕДЕЛИ (КУТРИГУРИ, КОТРАГИ, АВАРИ)?


Иван Танев Иванов

 

Страница за прабългарите. Език, произход, история и религия в статии и книги.

http://protobulgarians.com

 


        Кога ги бараме етничките корени на современите Албанци (самонаречените Шкиптари) треба да се потпираме единствено на научните факти.Неопходно е наполно да се апстрахираме од политичките погледи, пристрасност и однос кон истите,изградени во последните неколку века.
        Денес Албанците (Шкиптарите) бројат околу 7 млн. и завземаат компактна територија во неколку држави – Албанија, Косово, Македонија и Црна Гора. Изолирани и доста измешани албански енклави има и  во Грција, околу градот Атина .Говорат два дијалекта, северен “гег” и јужен ”тоск”, кој сега е официјална норма. Во дијалектот „гег” има многу носови гласови. По околу 20 години, Aлбанците ќе станат околу 12 млн. и ќе бидат втор народ по големина на Балканот, по Румунците.

        Албанскиот (шкиптарскиот) е изолиран индо-европски јазик-загатка, без директна врска со ниту еден соседен географски јазик. Покрај ова и потеклото на самите Албанци е мистерија. Согласно хипотезата за автохтоност на Албанците се претполага дека албанскиот произлегува од некој древен балкански јазик, но од кој точно ,не е баш јасно. Некои го сметаат албанскиот како произлезен од илирскиот јазик , други од дарданскиот, трети од трако-мизо-дакискиот јазик. Но недостасуваат силни докази во корист на овие хипотези.
Всушност најблизок до современиот албански јазик е современиот ерменски кој според класичната поделба е во групата на западноиранските јазици!
       

Рис. 1.

 

        Официјалната албанска историографија се заснова на хипотезата за автохтоно, балканско или поточно илирско потекло на Шкиптарите. Оваа хипотеза прв пат е искажана од германски историчар во 1774 г. [Johannes E. Thunmann "Untersuchungen uber die Geschichte der Oslichen Europaischen Volger" Teil, Leipzig, 1774]. Но, недостасуваат сериозни научни докази во прилог на оваа хипотеза. Независно од наведеното, во сознанието на современите Албанци е изградена претстава, дека тие се древен и културен народ, подревен и од грците. Таа претстава силно го стимулира албанското чувство за национална сплотеност и исклучителност.  Албанците имаат потценувачки однос кон околните „словени„.

        "Илирската" хипотеза не се совпаѓа со постоењето на т.н. јазична линија на Константин Јиречек (Konstantin Jireček: Die Romanen in den Städten Dalmatiens während des Mittelalters, I, 42-44.). Оваа замислена историска линија почнува од средиштето на денешна Албанија, минува по северната граница на денешна Македонија и оди на исток по билото на Стара планина. Древното автохтоно население на Балканот, живеело на југ од таа линија и било практично наполно елинизирано уште во првите векови на н.е., додека тоа на север било латинизирано. Поради грубото несовпаѓање на хипотезата за илирското потекло на Албанците со овие историски факти, оваа хипотеза веднаш се распаѓа на две несоодветни и историски неосновани варијанти.
        Првата е дека Албанците потекнуваат од Илири, кои живееле на север од таа јазична линија (т.е. од население под силно влијание на древните Латини), а според втората варијанта Протоалбанците живееле на југ од таа линија па следствено биле под силно влијание на јазикот на античките Елини. Во реалноста врз јазикот на Албанците немало големо влијание ниту од Елините ниту од Латините.
Ненадминлив проблем за "илирската теорија" се и писмените сведоштва. Според нив суштествува јаз од три-четири века од моментот на последното спомнувањее на наполно погрчените Илири и на појавата на првите Шкиптари (современи Албанци), наречени условно Albanon или Arbanon според древното име на областа, која ја населувале.

        Според византиските хроники, современите Албанци се "откриени" за прв пат во 1043 г., иако векови претходно Илирија била дел од Византиската империја. Илирите, веќе како наполно елинизирано племе се споменати за последен пат во Miracula Sancti Demetri (7-ми век) [Malcolm, Noel. "Kosovo, a short history"], Macmilan, London, 1998, p. 22-40]. А недостасуваат и рани споменувања за Албанци во старобугарската литература, иако неколко века територијата на денешна Албанија била дел од  Првото бугарско царство, т.н. Котокија.
        Недостасуваат и археолошки докази за непосредна врска меѓу Албанците со домородното население.Најдискутирана е некрополата во средноалбанската област Комани-Круја,која најверојатно припаѓа на латинизирано илирско население.

        Ова што е кажано за "илирската" хипотеза важи и за "трако-дако-мизиската" хипотеза. Од големи недостатоци страда и "дарданската" теорија, уште повеќе, што Дарданите се всушност едно од повнатрешните илирски племиња. Во принцип, потеклото на Албанците требаа да се бара во област надвор од  земјите во состав и влијание на римските и грчките држави, т.е надвор од Балканскиот полуостров.
На крајот, автохтоната (балканска) теорија не може да ги објасни следните особености на албанскиот јазик :
 
        1. Потполната изолираност на албанскиот од јазиците на своите денешни и древни географски соседи. Албанскиот не е сличен ниту со грчкиот, ниту со словенските јазици, ниту со романскиот, ниту со древните автохтони балкански јазици, доколку се познати, како илирскиот или трако-дакијскиот.
        2. Практично потполното отсуство на (или мали сличности со) рани позајмени зборови од грчкиот и латинскиот јазик (Cabej, Eqrem "Die aelteren Wohnsitze der Albaner auf der Balkanhalbinsel im Lichte der Sprache und Ortsnamen", Florence, 1961; Eric P. Hamp, University of Chigaco The Position of Albanian (Ancient IE dialects, Proceedings of the Conference on IE linguistics held at the University of California, Los Angeles, April 25-27, 1963, ed. By Henrik Birnbaum and Jaan Puhvel). Ако Албанците се древно месно население ,тие би требало да имаат во јазикот многу раногрчки и латински зборови. Нормално е да се очекува ако целосно не го примиле раносредновековниот грчки јазик,барем да имаат значителен дел раногрчка лексика.Соседниот народ на „протоалбанците„ -Македонците уште во првите векови пред нашата ера –Македоните се потполно елинизирани. Малку подоцна истото се случило и со Траките на југ од балканот.Реонот на денешна Албанија е завладеан од Римјаните во 168 година пр. н. е. и е вклучен во провинцијата Iliricum до 395 г., или уште до  563 г. За многу пократко време (околу 350 години) Траките на север од Балканот (и Дунав !) се латинизирани и почнуваат да говорат на латински. Како при овие услови протоалбанците се зачувале од потполна елинизација и особено латинизација до степен на полна изолираност и од Грци и од Римјани е вистинска мистерија. Но оваа мистерија постои само во рамките на хипотезата за балканска автохтоност на Албанците и всушност е уште еден голем аргумент контра истата.

        На пример, византискиот император Јустин I (518-527) бил Илир по потекло. Во Римската империја постоело време , кога и императорот и папата биле Илири по потекло. Такви се Диоклецијан и неговиот илириски соплеменик, папата Гај (283-296), роден во близина на современиот град  Шкодра! Сигурно е, дека нивните семејства и подалечните роднини се грцизирани или романизирани многу пред тие да станат василевси, императори или папи. Ако современите Албанци произлегуваа от овие Илири, тие би требало да говорат на скршен грчки и латински. Наместо да е така, тие говорат на јазик, кој што нема ништо заедничко со овие јазици и нема ништо позајмено од истите .


        Постојат многу старогрчки зборови и лични имиња позајмени од Илирите,но ниту еден од нив не постои во јазикот на Албанците(Wilkes, et al). На современата наука и се познати извесен број зборови од илирскиот јазик и дијалекти.На пример само во јужна Италија се откриени 600 натписи на Месапите,илирско племе,испишани со грчки букви на месапски дијалект на илирскиот јазик.Од огромната количина илирски зборови,пронајдени од овој и други натписи во старогрчки или латински извори,само неколку од овие се наоѓаат во современиот албански: bije-bilie - момиче; dardhë - круша (одовде името на илирското  племе Дардани); dele (delme) -овца, одовде името на илирското племе Далмати, dallendysche - ластовица, одовде името Тавланти на друго едно илириско племе, веројатно и mal - планина, спореди со бугарското Маловица). Горе-долу и во современиот бугарски има толку збора од (латинизираниот) јазик на Траките (комин, гуша и дисаги, бисаги - латински остатоци).
        Овие факти говорат за многу слаба, скоро никаква етничка врска на Албанците со древните Илири. Многу западни научници (C. Pauli, H. Hirt, G. Mayer, and F. Cordignano) и практично сите српски историчари, етнолози и археолози ја отфрлаат хипотезата, дека албанскиот јазик е поврзан со јазикот на Илирите и дека воопшто Албанците произлегуваат од Илирите. Во книгата "The Illyrians", авторот John Wilkes (1995) пишува, дека најверојатно Албанците имат потекло, различно од илирското. Предложена е и хипотезата за небалканско, далечно (азијатско) потекло на Албанците.


        3. Во Италија Албанците се викаат Arberishtja или Arberichte, во Грција - Arvantis (Arvanite). Од заедничката основа на овие зборови е образувано меѓународно познатото име на денешните Албанци. Тоа име сигурно доаѓа од називот на долината Арбанон (Arbanon), која се наоѓала по течението на денешната река Shkumbi во околината на градот Драч. Во антиката во истата област живеело илирското племе со име - "Албани", од каде потекнува и називот на  долината. Најраното споменување на тоа племе е од II век пр. н.е. во "Историја на светот", напишана от Полибиј (History of the World, Polybius), каде се говори за град, наречен Арбон кој се наоѓал во денешна средна Албанија. Неговото илирско население е наречено Арбани и Арбанити (Arbanios and Arbanitai).
Во I век од н.е. Плиниј го спомнува илирското племе Олбоненси (Olbonense). Во II век од н.е. Птоломеј, географ и астроном од Александија, црта карта на Илирија, во која е обележан град Албанополис (Albanopolis), североисточно од градот  Драч, и споменува, дека во и околу тој град живее илирското племе Албани (Albanoi).


        Веднаш треба да се напомене, дека сите овие документи и имиња се однесуваат изричито за Илири или илирско племе, кое најверојатно нема ништо заедничко со денешните Албанци. Освен тоа, меѓу последното споменување на првите (неелинизирани и нелатинизирани) Илири и првото споменување на денешните Албанци има временска разлика од околу 10 века. За ова време античките Илири се претопени од Грците и постепено уништени од варварските напади  (Готи, Хуни, Вандали, Словени, Авари, Кутригури). На крај се појавиле денешните Албанци - Шкиптарите. За прв пат византиската принцеза Ана Комнина, пишувајќи за војните на татка си си Алексиј Комнин (1081-1118) со Норманите, ги спомнува днешните Шкиптари. Таа ги нарекува со името Arbanitai или Arbanon за да потцрта, дека тоа шкиптарско население живее во долината, која го носи древното име Арбанон (Arbanon). Се разбира, нема ништо заедничко меѓу тоа ново население и древното население, кое и  го дало името на долината (на ист начин првите Бугари  од Дунав се наречени Мизи). Соодветно, тоа е  чист локален назив на еден нов народ (и нас ќе не наречеа Мизи да немавме средновековна држава со наш назив) .


        Регионот на долината Шкумби (Арбанон) е дел од Првата бугарска држава во период од  150 години и отпочеток се нарекува Котокија а потоа Кутмичевица). Се претпоставува дека Кутмичевица значи "Малата земја" (кут = мал и мица = земја) наспроти "Големата (бугарска?) земја". Во градот Девол, административен центар на областа, дејствувал првиот бугарски универзитет(?) - Книжевната школа на св. Климент Охридски ((886-893 г.), каде се обучени на писмен старобугарски около 3500 ученици, што веројатно e над 10% от младите луѓе во областа. Во големото книжевно наследство на таа школа никаде не станува збор ниту за Илири , кои одамна се заборавени,ниту за Албанци(Шкиптари) кои уште не се појавиле!  
        Албанците си го нарекуваат јазикот Shqip или Shqipëri, а себе си Шкип или Шкиптари (Shqip, Shqipetar, Shqiptar). Ова самонарекување е запишано за прв пат во 14 век. Некои претпоставуваат, дека првобитно тоа било само фамилијарно име. Други го поврзуваат со албанскиот збор shqiponje (орел) и аргументираат дека, двоглавиот орел (византијски знак) е грб на современа Албанија. Но најверојатна  е хипотезата на Demiraj [Shaban Demiraj. Prejardhia e shqiptarëve nën dritën e dëshmive të giuhës shqipe (Потеклото на Албанците от гледна точка на Албанските јазични докази). Shkenca, 1999, p. 194], кој забележува, дека на албански sqip значи "јасно, разбирам", од тука shqiptar - човек, чиј јазик го разбирам.


        4. Бугарскиот научник Иван Дуриданов [Duridanov, Ivan. "The Language of the Thracians", (Езикът на траките, Наука и изкуство, София, 1976] забележува, дека албанските називи за морски и риболовни термини са од туѓо потекло, од каде заклучува дека протоалбанците живееле далеку од морето. Според него протоалбанците не се Илири, зошто Илирите илјадници години живееле на брегот на Јадранско море и се познати како одлични морепловци, и Дардани. Всушност Дарданите се исто илирско племе и тие би требало да го "разбираат" илирскиот јазик, вклучително и неговите морски термини.
        Втора хипотеза за потеклото на протоалбанците е предложена од бугарскиот стручњак по компаративна лингвистика В. Георгиев. Тој ги дели палеобалканските јазици на неколку блискородни јазикови групи: илиро-македонска, грчка, фригијско-ерменска, тракијско-пелазгијска и дако-мизијска [Георгиев В. И. Исследования по сравнительно-историческому языкознанию. М., 1958. С. 143]. Поради робување на претставата за палеобалканското потекло на  днешните албанци и невозможноста тие да се присоединат кон Илирите (и  Дарданите), В. Георгиев ги приклучува протоалбанците во групата на Дако-Мизијците. Т.е според него протоалбанците доаѓаат од регионот на  Долен  Дунав. 
        Вклучувањето на албанскиот јазик во групата на дако-мизијскиот јазик исто така е проблематично, затоа што во периодот IV – V век потомците на балканските Илири, Дардани, Даки и Мизи веќе биле делумно или целосно латинизирани. Како при тоа Владимир-Георгиевите “протоалбанци” си се зачувале совршено “чисти” од латинското јазиково влијание е комплетна мистерија, освен ако можеби не живееле постојано во пештери.


        5. Автохтоната теорија се атакува и од уште еден, нејазичен аргумент. Илирите во регионот на денешна Албанија се сретнале со римските освојувачи не како месно население, туку како поданици на царство с наследна монархија. Тоа илирско царство водело повеќе од 100-годишна војна, пред да биде победено. Од тука заклучуваме, дека Илирите биле добро спознаени  и организирани како држава уште пред новата ера. Како тогаш да си го објасниме фактот, дека Албанците, ако се нивни потомци, се изаснуваат како народ со претензии за државност или барем автономија дури по XII-ти век. Каде се губи нивното народносно сознание и култура на државнотворен народ во продолжение од 12 века?

  

        Кај современите Албанци недостасуваат историски записи за времето пред XII - XIII-ти век.  Теоријата за автохтоното потекло на Албанците личи на хипотезата, дека мал дел од одринските Траки се сочувала наполно недопрена, на пример некаде во шумите на Родопите и некаде околу XII-век наеднаш се буди за слобода и сопствена државност! Ама за тоа време никој ли не им барал даноци, никој ли не ги собирал во војска, никој ли не ги христијанизирал, никој ли не ги научил на занаети, на нови храни, облека, оружје? Какви идиоти биле тие несреќници по 12 века изолација ,наеднаш – сакаме држава, и ние имаме јазик, музика, култура?  


        6. Албанскиот јазик, заедно со бугарскиот и романскиот имаат некои заеднички карактеристики, кои ги обединуваат во т.н. “балкански јазичен сојуз” (Прабугарите и балканскиот јазичен сојуз).  Најважни од тие карактеристики се постоењето на определителен челен поставен зад зборот, постоењето на гласниот звук “ъ” (древниот индоевропски звук шва - shwa), недостаток на инфинитив, стремеж кон аналитизам и потполно губење на  падежите и др. На пример, на албански „бук” = леб; „бука” = лебот. Тоа донекаде ги зближува албанскиот и романскиот и налева вода на воденицата на тезите, кои го сметаат албанскиот за  наследник на некој трако-илириски дијалект. Тоа би било точно, но ако се заборави на постоењето на бугарскиот јазик (и неговиот македонски дијалект?!?!). А како беше покажано (Прабугарите и балканскиот јазичен сојуз ), бугарскиот (и неговиот македонски дијалект) всушност е водечки и најтипичен јазик на балканскиот јазичен сојуз  , носител (и веројатно генератор) на на сите негови особености без исклучок. Согласно последните основани претпоставки на научниците,балканскиот јазичен сојуз почнал да функционира не порано од  VIII–ми век (кога дошле Протобугарите!!). И та се објаснува со моќното влијание на говорниот (и подоцна писмениот) јазик на Првото бугарско царство на 2/3 од територијата на тогашниот Балкански полуостров. Не случајно, јазичната територија на денешните албански и романски јазици влегува во границите на тогашната бугарска држава и уште поважно, влегува целосно и делумно во територијата, на која се создава средновековната бугарска народност [Димитър Ангелов. Образуване на българската народност.  Наука и изкуство, “Векове”, София, 1971].   
 

        6. Во албанскиот има многу подоцнежни позајмувања од грчки, бугарски и османо-турски зборови, што се објаснува како последица од историските контакти на средновековните Албанци со носителите на соодветниот јазик.Тоа што е чудно и необјасниво е дека Албанците „позајмувале„ многу персиски зборови од лексиката на османо-турците. Како што е познато, првобитниот официјален јазик на Османлиската империја е персискиот. Подоцна персискиот јазик се заменува со   т.н. османо-турски. Поради муслиманската религија на османските турци, во нивниот јазик постојано навлегуваат арапски зборови. Од овие причини, кога османлиските Турци пристигнале во земјата на Албанците, нивниот турски јазик бил презаситен од многу арабизми и персизми.Албанците позајмуваат многу зборови од нивниот јазик меѓу кои и турски,арапски и персиски. Но, прави впечаток што непропорционално најмногу има позајмување на персиски зборови. Оваа селективност при превземањето на персиските зборови досега не е објаснета. А зошто персиските зборови во албанскиот јазик не би биле негови сопствени,пред османо-турски зборови? Не случајно најблизок до албанскиот е ерменскиот јазик за кој се смета дека е образуван од смеса на ирански јазик (скито –сарматски) со јазикот на тракиските иселеници од Балканот.
   

        7. Во албанскиот јазик нема рано-турски позајмувања, но има многу бугарски зборови од кои најмногу прабугарски(ирански) .
Подолу се предложени дел од тие зборови,запишани од рускиот етнолог А.Селиштев [3] на почетокот на  XX-ти век во Албанија. Во посочените албански зборови ë се чита како "Ъ".
 
        kuts, kut, kute, k`ene – куче. Соодветствува на бугарскиот несловенски збор "куче", кој има прабугарско, индо- иранско потекло: авестијски kuti, хинду-урду kuta, согдијски kwty, јагнобски kud, хуфски, рушански  kid, kud,  сариколски, искашимски kud, шугнански kut, јазгулемски k`od, сангличи kod, кховарски keni, нуристански kua,  осетински kuædz, kuædzme, qæwdyn, пуштунски kutraj, талишки kūtile – куче. /VS-ETD/,/IED/ В тох./б/ ku, kuwa, kuñiye [Ж. Војников].
        kerpe – крпа (АС-СНА, стр.174). Соодветствува на бугарскиот несловенски збор "крпа" – парче платно , од индо-иранско потекло.
Како произлезено од староиранското ker – сечам,кинам, може да се посочи ваханското, искашимското, сариколското kэrpa – памучно одело. /ПД-ЕАКБ,стр.103/ Таџикистански kurpa – памучно одело. /DRT/ Навлегло и во таџикистанскиот. На санскрит karpaţa, палијски kappaţam, пракритски kappаda, пуштунски и хинди-урду kapra, непалски  kapar, кашмирски khāpara – ткаење. [Ж. Войников].
        stopan - стопанин (прабугарски, источно-ирански збор)
        buyar,  bular  (buyaresha)- болјарин (болјарша) (прабугарски збор)
        Golem - средновековен феудалец, благородник во Јужна Албанија. Во италијанските средновековни документи е забелчежено дека албанските владетели се нарекувале со зборот Γουλάμος, Golem, преведено како Grande. Селишчев забележува дека голем е широко распространет и како топоним во Јужна Албанија. Дури и во  Пелопонез постои село Γχολέμιον.  Зборот "голем" има источноиранско потекло (АС-СНА, стр. 266-267) [Ж. Војников].
        sop – рид. Соодветствува на старобугарскиот (ирански) збор съпъ – рид. Сравни осетинското kъupp, cъupp – врв, хълм, врв на главата, теме, талински sêpe, персијски kūp - врз, рид [Ж. Војников]. Според  А.Селишчев во Средна и Североисточна Албанија се среќава топонимот Жепа, во Јужна Албания – с. Жепова, сврзани и високи планински места
        koftšek – затворен долап за чување на леб. Селишчев вели, дека овој збор е позајмен од старобугарски каде има збор  ковчегъ – сандак. Овој збор е зајмен и во многу словенски јазици но се смета за прабугарски.
        zid  -зид, ѕид
        chetta – род, чета
        chuke – чука, чукар, планински врв. На санскрит sikhara значи врв (sik) во планина (hаra).
        chuk – чук
        Sara godina - во Елбасан и околината тоа е новогодишен поздрав на локалните албанци, кој одговара на бугарското   - Сурва година.
        zakon - навика, обичај, начин. Спореди со старобугарски. "закон", позајмено во сите словенски јазици а и во грчкиот. 
        metške – мечка. Според А. Селиштев е позајмено од старобугарски. (АС-СНА, стр.185). Бугарскиот несловенски збор мечка потполно го заменил словенскиот збор медведь. Земено според  Б.Цонев во унгарскиот како macko – мечка (БЦ- ИБЕ-2,стр.165).
        galige – езеро, блато. Се смета за старобугарски збор (СМ-ИС стр.188). Инаку арапскиот патешественик Ибн-Фадлан, го забележал  најдобриот запис за Волжка Бугарија од 922 г., и вели дека кај волжките бугари халиче – значи "езеро", кое е многу блиско до албанското  galige.
        Štek, štegu – врвам, преминуавам, патувам [Б. Цонев - ИБЕ-2, стр. 172] –бугарски со источно иранско потекло: авестијски sac, šāti, средноперсијски  sc, sаz, партјански s`x – преминаувам, чекорам, осетински sakъex –крачка.
        Biser - бисер (прабугарски збор) [С. Младенов -ИС, стр. 41-58]
        Buburike – бубрег ,со прабугарско потекло [Ст. Младенов - ИС, стр. 41-58]
        Vikas – викам, кажувам – бугарски збор со авестијско потекло [АС-СНА, стр. 192]
 
Кон овие може да се додадат уште современи балкански зборови (забелешка на авторот), за кои и од многу аналози е докажано прабугарското или ирано сарматско потекло.
 
        katund – село. Се совпаѓа со бугарското “катун”,од иранското kat – дом, селште, село, град. Ц. Степанов се врзува со старобугарскиот поим "катун" со согдијското kate, kata – дом, къща, стая.-куќа (ЦС-СБ,стр.123). На согдијски kat – селище, град.
        pallë – меч. Од старобугарското “палеш” – меч, кое има санскритска етимологија – на санскрит pales -  реже,сече.
        kuvend – собрание, собор, родов совет, парламент. Во раната егзархска Бугарија постоел орган на општонародна власт,собрание, т.н. „кувент„ никој не зне од каде доаѓа овој прабугарски збор !Но ете тој е зачуван кај Албанците но тоа не е изолиран збор туку основа на глаголот kuvendoy - разговарям (unë kuvendoy – јас разговарям; ti, ai, ajo kuvendon - ти, той, то разговара т.н. ). Кuvend значи "разговор" или "говорилна" или на италијански "parlament". Чудни луѓе тие прабугарите, ние мислиме дека се хински дивјаци а тие знаеле италијански! И уште, 1000 години пред демократијата си имале парламент!
        xhepi (джепи) – джоб,џеб. Чуден старобугарски збор од санскритско потекло. zog – птица. Според П. Добрев во памирските јазици со вакви зборови се нарекуваат птиците  од каде доаѓа и едно од имињата на старобугарските букви букви – буквата “ци”.
        enite – четвъртък,четврток. На јазикот на прабугарите планетата Јупитер се нарекува Анишар (Аншар кај асирците и   вавилонците). Соответно, денот четвърток го носи неговото име [Имиња на прабугарскитеи богове-планети].
        Nënë  - мајка. Спореди со бугарското дијалектно „нана” – мајка, кое има обштоирански и особено памирски,следствено и прабугарски .
        madh – голям,голем. Спореди со бугарското „маса” – големо количество, което има сарматско потекло (massageti- големи,велики гети).
        miždhóm – заплата,награда На старобугарски „мизда” – възнаграждение,награда. Има аријско-авестијско потекло, на авестијски        

        mı̄̆ždəm, на санскрит mīḍhám – плата.
        píbՙonti – тие пијат вода. Бугарскиот глагол „пия”-пие има иранско потекло. На санскрит píbanti – пие.
 
        si (zezё )  - черен-црн. Древен сарматски збор (Šaw – черен,црн), од каде доаѓа современиот бугарски збор "сив". Во јазикот на аланите syāv, syuvāg, syāvak, syv, syuvg, syvak – црн. Според Георгий Турчанинов šyo е постарата аланска форма, од која произлегува новиот осетински(иронски) збор syo – црн[Ж. Војников].
        čupa – момиче,мома (АС-СНА, стр. 56), çupkё - мома, момиче. Соодветствува на Бугарскиот дијалектен збор "чупе" -момиче. Тоа е прабугарски збор, сроден  на чувашкото sъpъ, јазгулемското zaif -  – жена, момиче.  
        Dos – свиня,свиња. Спореди со прабугарскиот календарен термин ДОКС – глиган.
        flas  - говорам. Спореди со бугарското ПЛЕЩЯ, ПЛЕСНАТ в устата!!!
        njerëzor, njeriut - човек (от авестијското nar,nair - човек, мъж), сравни бугарското "нерез"
        dru - гора,дърво,дрво. Спореди со авестијското dru – дърво,дрво
        kala - крепост. Спореди со општоиранското kalе - крепост (на турско-арапски "хисар")
        ngrëna - храна, типично бугарски збор со памирски корени (ë се чита "Ъ").
        barishte - билка. Кога ќе  се земе предвид сарматската трансформација "Р -Л" се гледа дека албанскиот збор ја има истата основа .
 
        zapana – стопанин, сопственик. Спореди со прабугарската титула жупан
        korδ-a – меч. Според Ст. Младенов, тоа е позајмено од старобугарски, каде  имало збор корда, коръда - меч со иранско потекло. Земено во многу словенски јазици.
        kátš - тъкач.-ткајач. Зборот "кат" = облека кај прабугарите.
        kertšmar – кръчмар,крчмар Старобугарски збор, сличен на иранскиот збор "кърчаг" - стомна, делва.
    kerš – брдо, рид [Ж. Војников]. Се смета за позајмено од старобугарски, каде имало збор кършъ, крътъ – скала. /БЦ-ЕАКБ-2,стр.40/. Земено во многу словенски јазици. Албанскиот топоним Кършова и македонското Крушево (по-раното Кършово). Еден од кварталите на  Пловдив се вика Кършака. За Фасмер, етимологијата на кършъ, крътъ – скала е непозната. Ја има и во осетинскиот, каде kъrš (кърш) значи срт . Земена во абхаски kiriš – хребет,-срт кабардински kъiūыrš, абазински kъiūыrč – скалеста планина. /АШ-ЭСАЯ-1,стр. 236/ исто и во  хинди-урду khajūrā – срт.
        varg, veriga - верига (СМ-ИС,стр.41-58). Бугарското верига сигурно е прабугарски збор со јасни тохаро-осетински аналогии: на  осетински  uærdæg, uærdæx, курдски weirs, пуштунски vāx, талишки vās, памирски vax, јазгулемски vêh,рушански, хуфски vāx, сариколски  vûh – верига, шнур.
        gugugce - гугутка. Романски   gugugstiuca – гугутка.. П. Добрев основано го врзува бугарското "гугутка" со памирските gugugštuka, guguraka – див гулаб.
        matca, mačok – котка, котарак,мачка /БЦ-ИБЕ-2, стр.30/,/СМ-ИС, стр.41-58/. Соодветствува на бугарскиот несловенски збор мачка, маца – котка. Шафарик го посочува словачкото mačka – котка, како позајмен збор од старобугарски. /БЦ-ИБЕ-1,стр. 52/. Затоа на српски мачка, хрватски, словенечки mačka, унгарски macska, румунски maţa – маца, котка. 
Зборот е реликвија од  Алцековите бугари, мошке, моске – котка,мачка навлезено на северн. италијански како miсcho – мачка (ВД-ИБ), што го докажува прабугарското потекло на зборот.
        mace (се чита "маце")- котка, маче. Спореди со старобугарското "мачка, маца, маце" - котка, коте.
        berr -овца. Гласниот корен во некои зборови се менува од е во а (на пример bari ‘овчар’). Спореди со старобугарското БАРАН - овен, позајмено во рускиот и бугарскиот на дијалект "баранка" - овца. Спореди со бугарското БАЧИЯ –здружение на овчари [Григор Рашов. Социјална организација на традиционалната бугарска бачија во  Западна Стара планина. (Българска етнология, 1983, № 3, с. 23-34].
        bërxollë – пържола,стек,шницла. Од глаголот "пържа" со помош на прабугарскиот суфикс "-ул". 
Во старобугарскиот овој глагол постоел како ПЪРЖИТИ (да пржи) најверојатно донесен од прабугарите бидејќи како глагол постои во санскрит bhr-jjaāti (да пржи) и в  персијски barštan (да пржи).  
        patë - патка, патица. Овој збор е карактеристичен за повеќе ирански јазици .  
 
 На овие може да се додадат и албански изоглоси на стари оригинални бугарски зборови со несловенско потекло:
 
 
        giërë (се чита джър) - широк (спореди  зера - област кај прабугарите)
        pluhur –прах,прав (забележете ја сарматската трансформацияја Р - Л, в бугарските дијалекти "прахор" = прах,прав)
        skarë - скара
        palë  - пар, двојка предмети, старобугарски "пара"(сарматска Р-Л трансформация), одтурски "чифт"
        pelenë - пелена
        porosis – поръчвам,порачувам
        kukull - кукла (некои го сметаат за новогрчки збор, )
        gjobë (се чита джоб) - глоба
        magar – магаре. Се смета дека овој збор е позајмен од Готите, кај кои marh – коњ. Но magar – магаре е бугаро-албанска изоглоса. 
        kopsë - копче
        zonjë   - госпожа,госпоѓа. Странски збор го има и во унгарскиот како - asszony (асжони) – принцеза, буквално “благородна жена". 
Објаснувањето на фразава доаѓа од источноиранските зборови aors, ass  (бел, брагороден) и zhen (жена). Од aors, ass произлегува и етничкото име на  бугаро-аланските жители во реонот на Кубан и реката Дон – АСИ или ЯСИ (благородни). Унгарскиот збор се смета за позајмен од  аланите, значи и од јазикот на прабугарите. 
        lepjete -лапад (киселец). Оваа бугаро-албанска изоглоса се смета за остаток од најстарото, прединдоевропско население на Балканскиот полуостров (заедно со албанските зборови mal-планина,  hardhi - лоза,  shege - нар, vene/vere-вино). Но дали е така?
        mal - планина. Спореди бугарското Мальовица (врв  на Рила, 2729 м), Малешевска планина во Источна Македонија. Според Јордан Иванов основата mal може да е трако-илириска. Но зборот за планина кај траките не е "мал", а "атон" и "пер" (спореди   Атонски полуостров, Перелик, Персенк, Перперек, Пелистер).
        të pime - да пийме,да пиеме
        kaçurrela - кичур, къдрица,кадрица
        kerpudhe - гъба (сравни българското "пърхутка" - вид гъба),грпка
        pulë   - пиле
        midhë   - мида
        rrepë   - ряпа,репа
        presh - праз
        qepë   (чепъ) - лук (спореди со бугарското "чепка")
        qeras (черас) – черпя,црпам
        goxha (годжа) - висок. Кај бугарите во Романија постои црковна титула "гаджа" – световно лице, кое има силно влијание врз црквата. Често среќавано е бугарското презиме, Гаџев, Гаџева.
     
    trupi - тело на човек. Спореди со бугарското "труп" = "тяло".
        buza - усна. Спореди со бугарското "буза".
        asht - коски. Спореди со прабугарското ASO, АЗ, ЗОВЪ - "пепел од кремирање на коски "
        shikimi- зрение,гледање (shikoj -гледај) – спореди со бугарскиот жаргон "скивай - гледай" 
        oborr - двор. Спореди со бугарското "обор" - стопанска постројка во дворот на куќата  .
 

        Сите автори,кога ги набројуваат прабугаризмите во албанскиот јазик ги објаснуваат како рани позајмувања во насока на моќната во минатото бугарска држава на која и биле присоединети и мал број месни жители од албанските планини. Според официјалната историска верзија (уште некоригирана) прабугарите биле едно мало племе на Балканот,кое живеело главно во Долен Дунав.Како тогаш оставиле толку многу зборови во албанскиот јазик кога Албанците се на другиот крај на полустровот?
        Големиот број прабугаризми во албанскиот и нивното значење како клучни зборови (berr - овца;  dos - свиня; katund - село, селище; njerëzor - човек; ngrëna - храна; barishte -билка; kuvend – говорилня, събрание,собрание; zog – птица; enite – четвъртък,четврток бог Анишър-Јанкул-Јупитер, xhepi – джоб,џеб, thikë - нож, чекия и т.н.) покажува дека, овие албански прабугаризми може и да не се позајмени од раните прабугари (поради претходно кажаното и отсуството на непосреден контакт) туку да се корени од албански зборови.  Тоа може да се албано-прабугарски изоглоси, но само ако дозволиме, автохтонната теорија да не е точна. Спрема масата на овие зборови, количеството на зачуваните во албанскиот илирски зборови  е незначително. Зошто тогаш да се сметаат Албанците за наследници на Илирите ?
Всушност, ако дозволиме наброените погоре морфолошко и семантички исти зборови во албанскиот и прабугарскиот (наведените се мал број,ги има многу повеќе) са резултат на јазично влијание на старобугарскиот врз албанскиот, тогаш што треба да кажеме за автохтоната теорија ,дека стариот илирски јазик се сочувал поради својата крајна конзервативност и изолираност од старогрчкиот и латинскиот? Ако за 200 години албанскиот се наполнил со бугаризми и прабугаризми тогаш што да речеме за 500 години римско владеење и 400 години византиско владеење врз Илирите?Современиот Албански треба да врие од старогрцизми и старилатинизми!Зошто староалбанскиот бил така отворен кон старобугарскиот а така затворен кон грчкиот и латинскиот?
Ако ја следиме оваа (лажна?) логика ќе излезе дека јазикот на Бугарите и Прабугарите бил многу покултурно влијателен од оној на Елините и Римјаните! Со извесно незадоволство треба да признаеме дека не било така.Објаснувањето за тоа зошто во албанскиот има крајна оскудица на зборови од автохтониот јазик е истото како за отсуството на тракизми во современиот бугарски јазик-просто нема вистинска јазичка и етничка врска меѓу новото и старото население на овие места. Јасно е дека автохтоната (балканска) хипотеза за потеклото на Шкиптарите нема научни аргументи и ги искривува научните факти  – и едноставно те залажува да веруваш во неа! Жалам, иако многумина веруваат во оваа теорија,јас не можам да верувам.
Уште нешто! Многу е јасно дека лексичкиот состав на еден јазик е многу посилно подложен на промена,отколку неговата синтакса,која во принцип е многу поконзервативна.
 

        Ако лексиката на албанскиот се изменила драматично од контактот со раниот бугарски јазик,како да си ја објасниме сличноста со индоиранските граматички правила во современиот албански јазик? Тие правила не може да дојдат ни од грчкиот ни од латинскиот ни од слславјанскиот ,затоа што таму ги нема! На пример:
 
        Множината во албанскиот се образува со додавање на согласката  „т”, како во древните источно ирански јазици, скитски, сарматски, сакски, согидијски! древните източно-ирански езици, скитски, сарматски, сакски, согдийски!! Пример: udha (пат)- udhat (патишта).
       

        В албанскиот јазик се користи стариот санскрито-авестијски суфикс за образување на дејствувачки имиња  "-тар, тор, тур", кој е карактеристичен и за јазикот на Прабугарите (спореди со прабугарските "багатур", "мижитурка", "баратор", како и подоцните "главатар", "технитар", "мечкадар", веројатно и "трубадур"- тръбач, музикант)!! На пример: Shqip (албанец, разбирам) - Shqiptar (албанец, разбирам); këpucë (обувка) - këpucitar (обущар,чевлар); mish (месо) - mishtor (месар); udha (път,пат) - udhatar (пътник,патник); këndon (пея,пеам)- këngëtar (певец); shkruan (пише) -shkrimtar (писател); treg (търг ! бугаризам) -tregtar (търговец,трговец); arke (каса)- arkëtar (касиер); gjhë (лов) -  gjahtar (ловец); logari (сметка) - logaritar (счетоводител,сметководител). На овие примери може да се додадат и punëtar - работник, besimtar – вярващ, верник, zdrukthëtar – дърводелец, дрводелец, peshkatar - рибар и др. 
 


        Многу важен аргумент во полза на иранскиот карактер на албанскиот јазик е сличноста на стариот и денешен албански на граматичката констрикција карактеристична за иранскиот изафет!! Иранските јазици имаат карактеристична синтактичка конструкција, позната како ирански изафет. Тој претставува два последователни збора, сврзани со сврзникот “и” (широко “е”). Првиот збор е именка, а следниот збор врзува карактеристика на првиот. На пример, на персијски: Дешт-и-Кипчак (Кипчакска степа), ræng-e-roshæn (јака боја). Албанските изрази libër e badhë (бела книга); Стани–и–мизис (Станју мизиецот); Formula e Pagëzimit" („Баптиска формула” – име на најстарата книга на албански јазик од 1462 г.), Drini i si (Црн Дрин), Republika e Skipërisë  (Албанска република), gotë e madhë (голема чаша), pompa e benzinës (бензинска пумпа) и т.н се типични примери на синтактична конструкција, идентична с иранскиот изафет. Таков ирански изафет постоел и во јазикот на прабугарите, за кој сведочат раните надгробни споменици [Два надписа од село Гарван, Силистренско и Плиска].

 

        Продолжува...

 

        От преводачката: Ако имате трпение прочитајте го текстот на Иван Танев Иванов пишувано од бугарска гледна точка и историографија и кој текст се однесува на хипотезата за наводна автохтоност на Албанците (Шќипетарите) на балканските простори. Постојат многу нешта со кои би се согласила, но и би го прашала господин Танев за следното:


        1. Како тоа етногенезата на просторот на Албанија се одвивала без никакво присуство или влијание на Склавините (протославjаните)?

Отговор: Напротив, участие и влияние на местните протославяни има, но то е много по-слабо, отколкото в другите краища на Балканския полуостров. Най-силно това влияние е било в Словения, Сърбия и Хърватско, по-слабо в България (Отвъддунавска, Мизия, Тракия и Македония) и съвсем слабо в Албания. По тази причина то не е предмет на тази статия.


        2. Кој е тој „писмен старобугарски кога Црноризец Храбар ("О писменех - За буквите" - 893 г. (кога бугарите веќе биле покрстени насила в 865 г со создавање на сопствена црква) говори само за јазикот на Словените иако веќе покрстени Бугари постојат а постои и бугарска држава (нели Кутмичевица = "Мала земја" наспроти Бугариjа = "Голема земја„ Прво бугарско царство 680-1018 година, ама од тие Бугарите на Аспарух бидејќи Арапскиот писател Ибн ал-Надим тврди дека Протобугарите пишувале со рецки Ibn Fadlan’s, Reisebericht von A. Zaki Yalidi Togan, Leipzig, 1939, c. 194)?

 

Отговор: Сливането на прабългари и склави (праславяни) в единна народност е станало възможно и е протекло бързо и безпроблемно поради етническата близост на двата етноса (тюрките никъде не са се слели с местното население, виж Иран, Русия, Кавказ, Мала Азия). Християнизацията е улеснила този процес, но и без нея същият процес е протекъл преди това при самите протославяни, които предварително са погълнали много ирански скито-сарматски племена в дн. Унгария (язиги) и Южна Украйна (анти, роксолани, алани, сираки). Според съвременните археологически данни от територията на Мунтения, Добруджа, Мизия и Македония, съотношението на протославянските към протобългарските некрополи и гробове е приблизително 1 : 1.  В Тракия и Македония (Микулчич) по това време почти отсъстват протославяни, но в Македония и Северен Епир (Берат, Химара, Серес) живеят много прабългари. Счита се, че първите векове на Първото българско царство съотношението прабългари : протославяни е приблизително 1 : 1. Поради това, че царството е образувано от прабългари и в продължение на 3 века те са управляващ народ, след сливането те дават името на държавата ("Българска земя", по византийски - България) и езика ("български език").

        1. По отношение на езика на Първото българско царство има голямо терминологично объркване, защото много чужди държави (Русия, Сърбия, Македония) с нечисти подбуди се опитват да го експлоатират в своя изгода. Писмената форма на този език е силно повлияна от езика на протославяните, защото последният е признат от църквата за "свещен език". Но писмената норма на езика на Първото българско царство не е чисто протославянска, защото прабългарите са вложили много свои думи в него, а и самата кирилица е създадена в Преслав в двора на Симеон. Все пак да не забравяме, че Симеон е син на Борис, а Борис е син на Пресиян, а Персиян е внук на Крум, а езика на рода Крумов не е протославянски. Ние наричаме тази норма "старобългарски език", за да го отличим от по-късния, новобългарски език, стоящ в основата на съвременния български език. Старобългарският език е бил 150 г. официален език на България преди да стане официален език на източнославянските княжества и Сърбия. Едва няколко века след като са го усвоили тези княжества започват да правят промени съобразно местните протославянски езици. През това време и по-късно, старобългарският език е упражнил огромно влияние върху тези езици.

        2. Говоримата форма на езика в Симеонова и Самуилова България (говора в къщите, улиците, казармите, дворците) е неизвестна. След успеха на Василий II Булгарохтонос, официалната българска власт е унищожена и заменена с византийска. Едновременно с това настъпва промяна на писмената норма на българския език в посока към иранизиране и отдалечаване от езика на протославяните: поява на аналитизъм, утвърждаване на членуването, отпадане на инфинитива, поява на много видове минало време и мн. др.  Може да се счита, че тази промяна в писмената норма е настъпила поради влияние на говоримата форма на езика, след като контролът на държавата над писмената норма е отпаднал. 

        3. Първите български писатели (Черноризец Храбър, Константин Преславски, Климент Охридски) наричат писмения език на държавата си естествено не старобългарски, а словенски. Върху терминът "словенски език" се изгражда най-голямата фалшификация, целяща дебългаризиране на културата на Първата българска държава и присвояване на нейния принос в цивилизоването на значителна част от Източна Европа. За целта се използва един новоизкован термин-етноним, "славяни", създаден в края на XVI и началото на XVII-ти век по аналогия с ранния (X-ти век) български термин "словене". "Славяни" е етноним по отношение на група сходни по език народи, оформили се окончателно в късното Средновековие в Източна Европа. "Словене" е културологичен термин за обозначаване на новохристиянизирания народ на Първото българско царство. По същество "словене" означава "християните на България". А защо е било необходимо новопокръстените християни в България да се назовават "словене", а не "християни", както това е характерно за по-старите християнски народи? Защото в продължение на два века дотогава, думата "християнин" в България е означавала "ромей, византиец, враг". По-късно много от новохристиянизираните протославяни се наричат също словене и това название се разширява териториално и семантично. 


        3. Како јазикот на словените кои не биле во состав на Првото бугарско царство –(Солун ) стана „славјаноблгарски„? Отговор: Тук под "јазикот на протославяните, кои не биле во состав на Првото бугарско царство –(Солун )" се разбира вероятно езикът на книгите, написани от Кирил и Методий. На авторката сигурно не е известно, че нито една от тези книги не е запазена до днес. Запазени са само преписи на тези книги, правени няколко века по-късно от монаси в различни страни. По тази причина остава открит въпросът за степента на подобие между оригиналните книги на светите братя и техните запазени късни преписи. Освен книгите на светите братя, по-късно в България излизат още много други подобни книги, но вече написани от български автори. Езикът и на едните и на другите е сходен, това е източнобългарското наречие, което и днес се проследява по разделителната линия, която го отделя от западнобългарското наречие. Тази линия върви по река Искър, от там по река Места, след това завива на запад над Солун и свършва към река Бистрица. Може за някого да е неочаквано, но Кирил и Методий (ако родният им език е протославянски, което е съмнително) са говорели на източно-българско наречие, наречието на населението от Плиска и Преслав. Терминът "славяно-български" не е точен и основателно вместо него се използва по-точният термин "старобългарски", защото държавата е била България , а не Славяно-България. Подобните термини "църковно-славянски" и "старославянски" се използват от сръбски, руски и др. историци, които желаят да унижат Първото българско царство и неговата култура .


        4. Со кое право Бугарите тврдат дека писмото на Словените е настанато од рецките на Протобугарите кога на просторот на Македонија постоело писмо 6000 и повеќе години пред Христа? Отговор: Много български и чужди изследователи са писали, че част от буквите на глаголицата и кирилицата съвпадат със знаци от прабългарската рунна система. Даже названията на част от тези букви са прабългарски ("фрът" = брадва, "чръв" = сърп, "ер" = звуковата стойност на прабългарската руна "Ь"). Прабългарските руни са подобни на аланските руни и се появяват малко преди или едновременно с християнизирането на българите. Има сериозни доводи да се твърди, че прабългарските руни, след като са използвани поединично или групово за обозначаване на религиозни понятия, магически функции или производствени символи, в отделни случаи са използвани и за изписване на думи, имена или понятия. Вероятно, ако не беше въведена глаголицата и кирилицата, те щяха да се превърнат в писмена система на ранна България. Всъщност, около десетина прабългарски руни действително са влезли в кирилицата, писмената система на Преславската школа и от там са станали част от писмеността на много народи, включително и в Македония. От тях, след премахването на носовките и юсовете, днес са останали буквите Ж, Ъ, Ь, Ц, Щ, Ш и Ч.   Втората част на въпроса: "кога на просторот на Македонија постоело писмо 6000 и повеќе години пред Христа?" не е предмет за разговор между сериозни хора.


        5. Која е политичката причина на Византија и Рим да се признае јазикот на Словените за црковен ако словенското писмо е писмо на Протобугарите со кои тие имале најмногу проблеми и постојано се бореле? Отговор: "Словенското писмо" не е писмо на протобългарите, а на всички християни в Първото българско царство. Самият "язик на словенете" също не е език на протославяните, а новоизкован език, разбираем за протославяните от Великоморавия и Хърватско, но с много думи от езика на прабългарите. Рим признава този език за свещен, за да привлече на своя страна протославяните от Централна Европа и действително успява. По-късно Византия също го признава, защото той вече е признат от Рим, а и за да създаде вътрешни проблеми за България. Византия също успява.


        6. Зошто на првата бугарска црква не  одговарал грчкиот јазик за богослужба кога им бил исто непознат како јазикот на Словените? Отговор: Действително, езикът на гърците и на протославяните са чужди на прабългарите, вторият далеч по-малко. Управляващият род в Плиска е предпочел втория език като по-малко опасен, пред вид на огромната външна опастност от страна на Византия. От друга страна, има сериозни основания да се твърди, че самите прабългари са говорели не един, а няколко езика. В действителност, трудно може да се намери средновековна държава, в която официалният език да е езика на управляващия народ. В Англия официален език е нормано-френския, във Франко-германската държава - латинския, в Киевска Русь - старобългарския, в Османска Турция - персийски, по-рано в Персия - асиро-вавилонски и т.н.  

Така че, избирането на протославянския за официален в ранна България не е представлявало сериозен вътрешен проблем.


        7. Какви „бугари„ биле Самуил, Гаврил Радомир и Иван Владислав кога пишувале ВАКА со словенски букви? Отговор: повтарям, че "словенските" т.е "християнските" букви на новохристиянизирана България са ползвани от всеки поданик на преславския владетел без оглед на това от какъв род е - протославянин, прабългарин, гърцизиран трак, латинизиран мизиец, гърцизиран македон, гърцизиран илир, заселен арменец, сириец, алан, сармат или гот и пр. Самият Иван Владислав, чийто баща Арон, заради предателство, е убит от чичо му Самуил, се декларира просто и ясно като "блъгарин родом".


И безброј други, ама бидејќи темава е за Албанците,ние Македонците читаме и меѓу редови.